Noticias

Breve biografía de Ramón Piñeiro | Dia das Letras Galegas

Maio 2009

Ramón Piñeiro López nace no Concello de Láncara (Lugo) en 1915.

De precoz vocación política, coa chegada da Segunda República (1931) Ramón Piñeiro contribúe á fundación das Mocidades Galeguistas en Lugo, tendo unha activa participación política durante a etapa republicana.

Ao rematar a Guerra Civil realiza os estudios de Filosofía e Letras nas Universidades de Santiago de Compostela e Madrid, ao tempo que participa na reorganización clandestina do galeguismo. Ramón Piñeiro actuará como enlace entre os galeguistas do interior e os que se viran obrigados a se exiliar.

En 1946, ao seu regreso de París, foi detido e pasou tres anos de cárcere. En 1963 participou na creación do Partido Socialista Galego. A finais dos 70 funda con outros intelectuais galeguistas o grupo "Realidade Galega". Foi deputado no Parlamento de Galicia como independente nas listaxes do PsdeG-PSOE.

En 1985 recibíu a Medalla Castelao.

Como intelectual, a sua principal actividade foi a de intentar despoxar ao galeguismo da sua compoñente política para centrálo na sua compoñente cultural. Neste sentido, apelóu á “saudade” ó paisaxe e ó humor como fundamentos da identidade dos galegos e a esencia de Galicia.

No ano 1950 funda a Editorial Galáxia. Alí publicóu en 1953, xunto con outros autores, “La saudade, ensayos”. En 1966, convidado pola Universidade de Middelbury, nos Estados Unidos, imparte dous cursos sobre o pensamento español. Participou no VI Colóquio Internacional de Estudos Luso-Brasileiros nas universidades americanas de Harvard e Columbia, nunha sesión sobre as literaturas galega, portuguesa e brasileira.

A sua escasa obra escrita repártese entre traballos de índole filosófica (con especial atención ó tema da saudade que trata dende unha perspectiva existencialista heideggeriana: “Siñificado metafísico da saudade, notas pra unha filosofía galaico-portuguesa” e “Filosofía da saudade”) e tamén traballos de orientación lingüístico-literaria (centrados nos problemas do proceso de normalización da lingua galega).

Foi pioneiro tamén na traducción de obras en outros idiomas ó galego, entre os que se destaca “Da esencia da verdade” (1956), de Heidegger. En 1967 ingresa na Real Academia Galega, co discurso “A lingoaxe i as lingoas”. En 1983, convertíuse no primeiro presidente do Consello da Cultura Galega. Ocupou este cargo ata a súa morte, en agosto do ano 1990.

BIBLIOGRAFÍA
Libros
Olladas no futuro. Vigo, Galaxia, 1974.
Lembrando a Castelao. Santiago de Compostela, SEPT, 1975.
Filosofía da saudade. Vigo, Galaxia, 1984.
Fermín Penzol. Vigo, Galaxia, 2001.
Da miña acordanza. Memorias. Vigo, Galaxia, 2002.
Galicia. Vigo, Galaxia, 2002.
A linguaxe e as linguas. Vigo, Galaxia, 2008.
Prólogos
"Carta a Novoneyra", en Novoneyra, U.: Os eidos. Vigo, Galaxia, 1955.
"Limiar" a Maside, C.: 50 dibuxos de Carlos Maside. Vigo, Galaxia, 1959.
"As andadas literarias de Méndez Ferrín", en Méndez Ferrín, X. L.: O crepúsculo e as formigas. Vigo, Galaxia, 1961.
"Prólogo" a Lugrís, R.: Vicente Risco na cultura galega. Vigo, Galaxia, 1963.
"Prólogo" a Pondal, E.: Queixumes dos pinos. A Coruña, La Voz de Galicia, 1979.
Prólogo a Albert Robatto, M.: Rosalía de Castro y la condición femenina. Madrid, Ediciones Partenón, 1981.
"Alfredo Brañas e o galeguismo", en Brañas, A.: El Regionalismo: estudio sociológico, histórico y literario. Centro Cultural Alfredo Brañas,1982.
"Algunhas consideracións sobre Luís Pimentel", en Luís Pimentel. A Coruña, Real Academia Galega, 1990.
"Lembrando a Luís Pimentel", en VVAA: Luís Pimentel (1985-1958). Unha fotobiografía. Vigo, Xerais.
Artigos
"Saudade", en Gran enciclopedia gallega. T. 28. Santiago/Xixón, Silverio Cañada Editor, s.d.
"Retorno a Tagen Ata, por X. L. Méndez Ferrín", Grial 32, 1971, pp. 238-239.
"En percura do Castelao verdadeiro", Grial 47, 1975, pp. 17-23.
"[Castelao], mestre da concencia galega", Boletín de la Real Academia Gallega 32, 1975, pp. 106-108.
"Sobre o pensamento galego da xeneración Nós", Avriense 5, 1975, pp. 31-35.
"Vicisitudes históricas da cultura galega", Cuadernos del Laboratorio de Formas de Galicia 4. Inauguración da Galería Sargadelos en Madrid. Ediciós do Castro, 1975; pp.105-119.
"Castelao e Pondal, duas visións da nosa historia", Homenaxe a Castelao. Universidad de Santiago, 1976; pp. 55-59.
"Importancia decisiva da xeneración Nós", Grial 59, 1978, pp. 8-13.
"Carlos Maside na miña lembranza", en VVAA: Maside: un pintor para unha terra. Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 1979, pp. 33-47.
"A Galicia de Seoane", Grial 65, 1979, pp. 288-92.
"A personalidade política de Fermín Penzol", Grial 73, 1981,pp. 279-88.
"Parolar con Rafael Dieste", Grial 78, 1982, pp. 467-69.
"Peculiaridades del nacionalismo gallego", Muga. Homenaje a Koldo Mitxelena, 1982, pp. 12-19
"A revista Grial", en Kremer, D. e Lorenzo, R. (eds.): Tradición, actualidade e futuro do galego. Actas do Coloquio de Tréveris, Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 1982, pp. 35-41.
"Consello da Cultura Galega", Grial 84, 1984, pp. 238-40.
"Castelao político", Anthropos 65, 1986, 38-41.
"Lembrando ao Cilistro [Celestino Fernández de la Vega]", Grial 95, 1987, pp. 13-22.
"Os contos de Ánxel Fole", Grial 95, 1987, pp. 113-14.
"O pensamento de Rosalía de Castro", Cadernos do Instituto de Estudos Valdeorreses 6, 1988, pp. 149-58.
"25 anos de Grial", Grial 100, 1988, pp. 135-37.
"Heidegger na cultura galega", Grial 103, 1989, pp. 384-89.
Discursos
A lingoaxe i as língoas. Vigo, Galaxia, 1967 [edición facsimilar, Consello da Cultura Galega, 1994]
"Resposta ao discurso de Andrés Torres Queiruga", en Torres Queiruga, A.: Nova aproximación a unha filosofía da saudade. Discurso lido na recepción pública de 20 de xuño do 1980 por Andrés Torres Queiruga. A Coruña: Real Academia Galega, 1981.
Discurso lido na sesión de aprobación. Lei de normalización lingüística. Santiago de Compostela, Publicacións do Parlamento de Galicia, 1983.
"Limiar" (resposta ao discurso de ingreso na Real Academia Galega de Marino Dónega), en Dónega, M: A memoria e os amigos. Trasalba, Fundación Otero Pedrayo, 1994.
Traducións (en colaboración con Celestino Fernández de la Vega)
Pokorny, J.: Cancioneiro da poesía céltiga. Santiago de Compostela, Editorial Bibliófilos Gallegos, 1952.
Heidegger, M.: Da esencia da verdade. Vigo, Galaxia, 1956.
Correspondencia
Fernández del Riego, F.: Un epistolario de Ramón Piñeiro. Vigo, Galaxia, 2000.
Alonso Girgado, L. e T. Monteagudo Cabaleiro.: Cadernos Ramón Piñeiro II. Ramón Piñeiro: cronobiografía e cartas. Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2003.
Alonso Girgado e outros: Cadernos Ramón Piñeiro V. Cartas de Ramón Piñeiro a Ricardo Carballo Calero. Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2004.
Allué Andrade, X. L.: Cartas a un mozo galego. Vigo, Galaxia, 2005.
Entrevistas:
Fdez del Riego: Galicia Emigrante, 11, 1955, pp. 16-17.
X. Díaz Sixto: Grial 36, 1972, pp. 197-201.
V. Freixanes: Unha ducia de galegos. Vigo, Galaxia, 1982, pp. 103-124.
C. Casares: Seiva 2, 1989, pp. 135-146.
L. Álvarez Pousa: Tempos Novos 43, 2000, pp. 64-71.
Sobre Ramón Piñeiro e o seu tempo
Alonso Girgado, L. e T. Monteagudo Cabaleiro.: Cadernos Ramón Piñeiro II. Ramón Piñeiro: cronobiografía e cartas. Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2003.
Alonso Montero, X.: A batalla de Montevideo. Os agravios lingüísticos denunciados na Unesco en 1954. Vigo, Xerais, 2003 (inclúe edición facsimilar da Denuncia diante a Unesco da perseguizón do idioma galego pol-o Estado Hespañol. Bos Aires, 1954 ).
Casares, C.: Ramón Piñeiro. Unha vida por Galicia. Vigo, Galaxia, 2005.
Dasilva, X. M.: "Ramón Piñeiro e a prohibición de traducir ao galego", en Grial, 179, 2008.
Fernández del Riego, F.: A xeración Galaxia. Vigo, Galaxia, 1996.
Ferreiro, Ch. e I. Pena (coords.): Encontro Ramón Piñeiro. Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2006.
Forcadela, M.: Cadernos Ramón Piñeiro VIII. Diálogos na néboa, Álvaro Cunqueiro e Ramón Piñeiro na xénese da literatura galega de posguerra. Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2005.
Franco Grande, X. L.: Os anos escuros. Vigo, Galaxia, 2004.
García Turnes, B.: Vida e obra de Ramón Piñeiro. Escolma de textos. Galaxia, 2009.
Monteagudo, H.: "Limiar", en Ramón Piñeiro: A linguaxe e as linguas. Vigo, Galaxia, 2007.
Monteagudo, H.: "Ramón Piñeiro, a Editorial Galaxia e a Real Academia Galega (1950-1962). Estratexias de resistencia idiomática fronte ao franquismo", en Grial 177, 2008.
Mourelle de Lema, M. (ed.), Ramón Piñeiro y su circunstancia. Madrid. Grugalma, 1993.
Santamarina Fernández, A.: A linguaxe e as linguas. Ramón Piñeiro revisitado ós 30 anos dos eu ingreso na Real Academia Galega. A Coruña, RAG, 1998.
VVAA: "Ramón Piñeiro (1915-1990)", Grial, 111, 1991.
VVAA: Homenaxe a Ramón Piñeiro. Fundación Caixa Galicia, A Coruña, 1991.
VVAA: Lembranza de Ramón Piñeiro. Catro discursos. Santiago, Xunta de Galicia, 1994.